ANKARA KENTNDE ELENCE MEKANLARININ OLUUMU VE YER SEM
 

ZET 
Bu almada, elence mekanlarnn oluum ve deiim sreci ve kentle etkileimi, Cumhuriyet Dnemi Ankara Kenti zerinde drt farkl dnemde irdelenmektedir. Dnemler, lkenin politik ve ekonomik eilimlerinin toplumsal yapy biimlendirmesi ve bunun elence mekanlarna yansmasna gre belirlenmitir. Cumhuriyetin ilk yllarndaki oluumlar Batllamaya ve Cumhuriyet vizyonuna dayandrlmtr. 1950li yllara kadar elence mekanlar, devletin inisiyatifleri ile kamusal yaamn modemletirilmesinin yapl evrede temsil edilmesine gre deerlendirilmitir. 1970-1980 dneminde kent nfusunun ar artmas ve deien yaam biimine, 1980 sonras dnem ise ekonomik politikalara ve teknolojik gelimelere kout olarak ele alnmtr. Sonuta, elence mekanlarnn kentsel lekte yer seimini ve oluumunu biimlendiren etkenler Ankara Kenti zerinde tanmlanmaktadr. 

1.GRgereksinmeleri giderme arac olarak, dier rekreasyon 
etkinlikleriyle aynlamaktadr. Ancak, kiiyi mutlu Serbest zaman, yaam zorunluluklar ve biimsel eden, neelendiren ve zevk vererek hoa vakit grevinin dnda istedii ynde kullanabildii sredir geirmesini salayan bir eylem biimi olarak [1]. Rekreasyon ise kiinin bu sreyi rahatlamak, farkllamaktadr. bilgisini ve topluma katlmn artrmak iin, yaratckapasitesini harekete geirerek herhangi bir etkinlie Ekonomik verimliliin artmas ve alma kendi isteiyle katlmasdr [2]. Elenme, dinlenme koullarnn iyiletirilmesiyle artan serbest zaman ile birlikte beraberlik, arkadalk, sosyal etkileim gibi sresini, elenerek deerlendirmenin, kentsel yaamn toplumsal ve kiisel doygunlua eriimle psikolojik nemli bir paras olduu sylenebilir. Bu nedenle, 
N. Gltekin ve D. Onsekiz 
elenme olanaklarnn ve mekanlarnn yaratlmas, kent mekann dzenlemenin bir parasdr. Kentsel mekann dzenlenmesi ise topluma egemen olan iktidarn, siyasal kltrn, lkenin ekonomik dzeyini ve hatta dnya iindeki yerini de yanstr [3]. Dolaysyla, elence mekanlarnn, kentsel lekteki konumunun ve niteliinin belirlenmesinde -dier kentsel ilev alanlarnda olduu gibi- iktidarn inisiyatifleri, kent planlama kararlar gibi farklmekanizmalar sz konusudur. 
Etkinlii sregelen modern planlama anlay, herkes iin adil ve geerli olan dorular ve bylece gelitirilen kentsel standartlar benimseyerek ve bunlar dayatarak, mekan zerinde hakimiyet kurmayhedefler. Bu hakimiyetin gnlk hayat iinde ve zerinde, toplumsal hegemonyann temel ve kapsaycbir kayna ve arac olduu bilinmektedir. Her toplumda ideolojik ve politik hegemonya, kiisel ve toplumsal yaantnn maddi balamna veya kamusal mekanlar denetleme kapasitesine dayanr. Dier bir deyile, mekana kazandrlan anlamla yada kamusal olma gcne gre, tketilme biimi ile mekan ve zamann nesnel zelliklerinde meydana gelen deiikliklerin denetimi, toplumsal iktidarn korunmasnda ve devamllnda nem kazanmaktadr [4]. ktidarn kentsel mekandaki belirleyici etkinlii ise iktidarn dnya gr ile kullancnn zdelemesiyle olanakldr. Dolaysyla, iktidarn mekan zerindeki hakimiyeti, toplumun zorunlu ve serbest kltr deiimini benimseme sresine, dzeyine veya tekilerin bu deiime direnme gcne ve toplumun farkl kesimlerinin ekonomik ve teknolojik gelimedeki paydalk durumuna ksaca toplumun kendine zg koullarna gre deikendir. Edeyile, elence mekanlarnn kentsel mekanda yer seimi, aktivite tr, fiziksel biimlenii, yap formu ve byklnn belirlenmesinde, sadece iktidarn inisiyatifleri deil kullanc tercihleri de sz konusudur. Bu ynlenme ile bu almada, kamusal nitelikli elence mekanlar, Ankarann Cumhuriyetle yeniden kuruluundan bugne, bu mekanlarn deiim ve geliiminde de izlenebilen, farkl dnemlerde irdelenmektedir.  
lk dnem, Cumhuriyetin modernlemeyi esas alan resmi ideolojisine gre zorunlu olan kltr deiiminin, lke genelinde benimsenmesi ve kentsel pratiklere aktarlmasnda, elence mekanlarnn etkin bir ara olduu sretir. Bylece Cumhuriyet rejimi, ideolojisine uygun mekanlar yaratarak, kalclngstermede ve radikal reformlarla gndelik yaamn modernletirilmesinde, elence mekanlar sosyal bir okul grevi stlenmitir. 
1930lu yllara kadar bu anlay, siyasi kararlarla yada devleti-sekin grubun basklaryla beslenmitir. Yeni rejimin uygulama alan ise, model bir kent olmasbeklenen bakent Ankaradr. Ankarann bu misyonunun, kent planlama kararlaryla da 
Ankara Kentinde Elence Mekanlarnn Oluumu ve Yer Seimi 
desteklenmesi, siyasal erkin tek partide olduu 1950li yllara kadar srdrlmeye allmtr. 
Sonraki dnem, modernleme heyecannn azald1950-70 yllar arasndaki dnemdir. Bu dnemde, hzl kentleme ve sregelen serbest kltr deiimlerine kout olarak, lkenin genel koullaryla birlikte, elence anlay ve mekanlar da deimitir. Bu deiim, 80li yllara kadar, liberalleme eilimleri ve lke genelinde yaanan kaosla birlikte, kentsel mekanda yaanan dnmler, elence mekanlarna da yansmas ile devam etmitir [5]. 1980 sonrasnda ise yeni ekonomik dzen ve teknolojik gelimelerle biimlenen elence merkezleri, kente eklemlenen deil, kentsel gelimeyi glendiren aralar olmulardr. 
Cumhuriyetin ilk yllar olarak tanmlanan 1923-30 yllar sonrasndaki dnemlerde, elence mekanlarnn oluumu, fiziksel yap varlndan hareketle, bu yaplanma ve arkasndaki siyasal, ekonomik ve sosyal glere, ideolojik ve politik hegemonyaya ve bu hegemonyay kabul edenlerin yada ret eden tekilerin durularna dayandrlmaktadr. Sonuta, genelleme yapma iddias tamamakla birlikte, kamusal nitelikli elence mekanlarnn oluumundaki etkenler -Ankara Kenti zerinde- kent planlama ile ilikilendirilerek tanmlanmaktadr. 
2. BATILILAMA LE GELEN ELENCE ANLAYIININ CUMHURYET DNEMNE YANSIMALARI 
Tanzimat ncesinde sarayn odandaki dnlere, esnaf alaylarna ve bir ehzade doumunun ya da bir fetihin kutlandenliklere katlm zorunluluu [6], iktidarn, kamusal nitelikli elence mekanlarndenetimi olarak deerlendirilebilir. Bu dnemde, zel bir mekan, dekor ve aksesuar gerektirmeyen ve doalama yaplan elenceler [7] iin kullanlan aevleri, kahvehaneler ve meyhaneler dier kamusal mekanlardr [8]. 
Tanzimatla balatlan Batllama hareketleriyle, sekinlerin yaam alkanlklaryla birlikte elence anlaylar ve mekanlar da deimitir [9]. Sarayn ncl ile Mslman kadn ve erkeklerin davetlere birlikte katlmalar ve dans etmeleri, saray tiyatrosunun kurulmas, Bat kkenli opera-operetle tanlmas, kltrel deiimin, elence anlayna ve mekanlarna ilk yansmalardr [10]. Bu eilimin sadece sekinlerce benimsenmedii veya toplumun dier ksm tarafndan btnyle ret edilmedii sylenebilir. Elencenin kamusallamasnda ise tiyatro, pastane, balo salonlar gibi Batnn elence kalp ve kavramlaryla oluan Pera, sekinlerin, ehzadebandaki Direkleraras ise sradan insanlarn tercih ettii elence merkezi olmutur [11]. 
Bu deiim, stanbulda etkin olurken, tara kenti Ankarann fazla etkilenmedii sylenebilir. 1900l yllarn balarnda Ankaradaki elence mekanlar, Meclisin yanndaki Kemalin Lokantas ile nargile iilip oyun oynanan Anafartalardaki Kuyulu Kahvehane ve Merkez Kraathanesi ile aznlklara ait birka kk meyhanedir. Bunlarn dnda sosyal bir yaam ve elence mekan sz konusu deildir [12]. Ancak, Cumhuriyetle birlikte modernlemenin eksenindeki elence anlay ve mekanlar olumaya balayacaktr. 
3. CUMHURYET DNEMݒNDE ANKARADA ELENCE ANLAYII VE MEKANLARI  
Ankara kenti zerinden, Cumhuriyetle birlikte dayatlan yeni elence anlay ve 1930lu yllarla sregelen deiimleri ve bu deiimlerle biimlenen elence mekanlarnn oluumu ve kentsel lekteki konumu, farkl dnemlere gre okunabilir.  
3.1. Cumhuriyetin lk Yllar
Ankarada Cumhuriyet dnemini nceki dnemden ayran temel nitelik, yeniden yaplanmasnda planlgeliim karardr. Kentin bakentlik fonksiyonu ile nfusunun artmas ve kltrel nitelikli yeni eylemlerin oalmas, gnlk yaama daha youn bir devinim getirmi ve beraberindeki imar faaliyetleri, bu deimeyi tamamlayan dinamik bir kent olgusu yaratmtr. 
Elence mekanlarnda eitlilik ve sayca art bu dnmle balam, lokantalar, pavyonlar, barlar ve meyhaneler almtr. Ulusta 1925de Freskonun Bar ile 1926da Elhamra Bar ilk alanlardandr. Bu mekanlar, sekinlerin kullanmna uygun olmadiin, bir emirle stanbuldan getirilen Baba Karpie, nce Tahann avlusunda, daha sonra Belediye Dkkanlar Sitesinde, Karpi Lokantas atrlmtr. Politik kadrolarn ve brokratlarn, bu yeni mekanlarkullanarak, balolara ve asri dnlere katlarak halka rnek olmalar beklendii iin bu tr mekanlar, devlet destei ile oluturulmutur [13]. yle ki; 1925te Cumhuriyet Halk Frkasnn giriimleri ve valilerin nclnde, dier illerde de resmi balolar dzenlenmesi karar alnmtr. Bu balolar, Batllk imaj sunmak ve nasl medeni olunacan anlatmak iin okul ilevi gryordu. Tango, arliston, swing gibi Avrupada moda olan mzik ve danslar, Gazi Orman iftliindeki Marmara ve Karadeniz Havuzlar kenarndaki lokal ve gazinolarda ve evlerde verilen partilerde uygulanyor, bunlar bilmemek ayp olduu iin zel dersler alnyordu [14].  
Modern yaamn sergilenmesi amacyla 1926-27 yllarnda Ulus Meydan dzenlenerek, Meclisin karsna ehir Bahesi ve 1928de Cumhuriyetin kadrolaryla yabanc lke temsilcilerinin bir araya gelebilecei ve elenebilecei Ankara Palas 
N. Gltekin ve D. Onsekiz 
yaptrlmtr [15]. Bu dnemde kentte eski ve yeni Ankaral olmak zere iki farkl sosyal grup olumutur. Yeni Ankarallar ounlukla stanbuldan gelen ve deiimi alglamaya, uygulamaya yatkn ve elence hayatnda etkin olan kiilerdir. Bu grubun konutlarnda dzenledikleri davetler, dnler ve balolar elence hayatn canlandrmtr. zellikle yeni yerleim yerleri kurulmadan nce Kavakldere, ankaya, Dikmen, Keiren, Etlik ve Dikmen srtlarndaki ba evleri, evreden yaltlm elence mekanlar olmulardr. Ancak, bu mekanlarda batl(alafranga) ve geleneksel (alaturka) elence kalplarbirlikte yer alm1, Eski Ankarallarn elence biimleri terk edilememitir [16].  
Yeni elence kalplarn benimsemeyen Eski Ankarallar, Tahan karsndaki ve Bent deresindeki sala kahvehanelerde ve Hilmi Babann meyhanesinde, Ulustaki Tektel Saz Salonunda ve smetpaadaki Atfn ikili gazinosunda ve bayram gnleri aileleriyle birlikte Hatip ay ve ncesu derelerinin kenarnda ve Kaya bahelerinde elenmilerdir. 1929dan sonra ubuk Baraj da elence mekan olarak kullanlmaya balanmtr. teki Ankarallar ise pehlivan greleri, cirit oyunlar, semen alaylar ve sra geceleriyle elenmekte srarcolmulardr [17].  

ekil 1. 1930lu yllarda kr yerlerinde ailelerin kadnl-erkekli elenmeleri Elli Yllk Yaantmz, Milliyet Yaynlar, 107,1975 

3.2. 1930-1950 Dnemi  
ada kalplarla dinlenme, elenme ve kltrel aktiviteler iin (pastaneler, pavyonlar, sinema ve tiyatrolar gibi) yeni mekanlarn hzla yaratlmas iin zmler, 1930lardan sonraki imar planlar ve faaliyetleri ile gelitirilmitir. Lrcher Plan (1920-32) ile -Cumhuriyet ncesi Ankarada elence 
1 
......Kozan Milletvekili Dr. Fikret ile Saruhan Milletvekili brahim Sreyya Beyin kz kardei Mediha Hanmn ankaya Kkndeki dnne btn milletvekilleri eleri ile birlikte davet edilmiti. Dnde bir yanda ince saz takm alyor, te yanda bando ve mzka. Topuz, H., Gazi ve Fikriye, Remzi Kitabevi, stanbul, s.207. 1999. 
N. Gltekin ve D. Onsekiz 
mekanlarnn younlat- Tahan evresindeki bazimar faaliyetleri ve yeni konut alanlarna paralel olarak alan cadde ve sokaklar, yeni elence mekanlarnn yer seiminde belirleyici olmutur [18]. 
Jansen Planna (1932-1957) gre, idari merkez Yeniehir olarak seilmi ve kentsel gelime kentin gneyine sramtr. Gelime alannda yeni brokratlarn yaad konut alanlarnda, al-veri ile birlikte elence mekanlar da yer almaya balamtr [19]. Ayn planla, ulus-devleti temsil etmesi iin kamusal mekan olarak tasarlanan Genlik Park, Hacettepe Park, Stadyum, Hipodrom ve Yeniehirin odana konumlandrlan Kurtulu ve ekil- 2de grld gibi Kzlay Meydanlar, Havuzba, Gvenpark ve Atatrk Bulvar, bu dnemin en canlelence mekanlar olmulardr. Ayn dnemde, Atatrk Bulvarndaki villalarn yerlerini apartmanlarn almaya balamasyla, Kzlay Parkdaha da canlanmtr. 

ekil 2. 1930lu yllarda Ankarann simgesi olan 
Kzlaydaki Havuzba
Elli Yllk Yaantmz, Milliyet yaynlar, 62, 1975 
1940l yllarla kamusal yaam, radyo ve sinemann katlmyla geliirken, Ulusta ilk sinemalar ve kitapevleri almtr [20]. Bu dnemde -ekil-3de grlen-Yeni Sinema ile Ulus, Byk ve Ankara Sinemalar halkn youn olarak kulland elence mekanlardr. Park, Sus, Smer Sinemalarn ise daha ok bekarlar ve genler tercih etmilerdir. 
Akamlar kullanlan dier elence mekanlarpavyonlardr. Ankara Palas Pavyonu, Karpi Lokantas st dzey brokratlarn, Gar Gazinosu ile Cumhuriyet, nal Lokantalarorta gelir grubunun, Sreyya Gazinosu da genellikle yabanclarn ve memurlarn tercih ettikleri mekanlardr. Gndz kullanlabilecek mekanlar ise pastahaneler, ve kraathanelerle snrldr [21]. 
1947de kabul edilen 5441 sayl yasayla ilk kez Devlet Tiyatrosu kurulmu, Byk ve Kk Tiyatrolar gndz gsterimine balamlardr. 193050 dneminde zel tiyatrolarla birlikte, oalan bu trden elence mekanlar, sosyal yaam glendirme amacna ulamlardr. 
Ankara Kentinde Elence Mekanlarnn Oluumu ve Yer Seimi 

ekil 3. Kentin ilk Sinemas Yeni Sinema Elli Yllk Yaantmz, Milliyet Yaynlar, 83, 1975. 

3.3. 1950-1970 Dnemi 
1950-60 dneminde, lkede kapitalizmin nimetleri yaygnlamtr. Bu dnemde enflasyonist politika, tketimi arttrrken, brokrasinin eski maddi gcn azaltm, ekonomik kazan ve tketim alanna yeni modelleri srm ve tketimi arttrmtr. Bylece tketime kar olan geleneksel muhafazakar ideoloji de deimitir. Pazarn bollamasyla sayca artan ve eitlenen elence mekanlarndan kazan salama pay da artmtr [22]. Bylece, 1950li yllarda ay bahelerinin ou ikili gazinolara dnmtr. Ankaralaileler, giderek kullanamadklar parklar, paral ama kentlileememi insanlara terk etmilerdir. Ayn dnemde, radyonun yaygnlamas, gnlk hayata katlan pek ok yenilikler ve elence mekanlaryla halkn yaam kalitesi ykselmitir [23]. 
1960 sonras, sanayilemenin ve krdan kente gn hzland, planl ekonominin balad bir dnemdir. Bu dnemde byk arazilere yaylan gecekondu alanlarnda yeni yaam tarzlar kurulmutur. Ayrca bata Almanya olmak zere eitli Avrupa lkelerine ii aknlarnn balamasyla, Batllama srecinde yeni bir biim olumutur. Avrupa'ya gidenlerin karlatklar arpc ve sarsc yeni yaam biimi, trl biimlerde anayurda aktarlm ve Batl tketim alkanlklar yerlemitir. Farkllaan toplumsal ve kltrel yap ile birlikte ekonomik politika ve ynetimde ok partili dneme gei bulvarlarn almas, apartmanlama vb.- kentsel mekann tketim kalplarnda da etken olmutur. Dolaysyla, Avrupaya gle gelien serbest kltr deiimi ve Amerikan Kltrnn yaygnlamas, elence mekanlarn da etkilemitir. Bu dnemde kentsel yaama (Oda Tiyatrosu, Yeni Sahne ve zel tiyatrolar, sinemalar, Piknik, Kantin Cevat Lokantalar, Yaprak, Falmingo, Penguen Pastaneleri ve pavyonlar gibi) ok sayda yeni elence mekan katlmtr. 
1970li yllarda ise lokantalarn yerlerini - GoralSandviisi gibi- sandviiler, hamburgerciler ksaca fast-food mekanlar almtr. Ayn dnemde ay baheleri ve lokantalarn ou meyhanelere ya da ikili gazinolara dnmtr. Bu gazinolar, iki farkl(alaturka/alafranga tarz) elence biimini barndran (Gar, Sreyya Gazinolar gibi) elence mekanlarolmutur [24]. Kentin planl geliiminde Uybadin-Ycel Plannn (1957-1969) etkili olduu sylenebilir. Demokratik ve katlmc olduu dnlen plan kararlar ile kentte yeil alanlar, yaya yollaroluturulmu, sosyal ve kltrel etkinlikler dzenlenmeye balamtr [25].  
1950lerden sonra Kat Mlkiyeti Kanunu ile caddeler zerinde yer alan ok katl konutlarn giri katlar ve bodrum katlarnda oluturulan pasajlarda [26]. (bilardo, bowling salonlar vb.) elence mekanlar yer almaya balamtr. Bu yer seim tercihi, konut alanlarnda canllk ve hareketlilik yaratmtr. zellikle 1960-1970 yllar arasnda -Atatrk Bulvarve ona balanan Gazi Mustafa Kemal Bulvar, Merutiyet Caddesi, Mithatpaa Caddelerinde olduu gibi- zemin kat iyeri veya elence mekanlar olan ok sayda bina ina edilmitir. Bu caddelerde yaplan fener alaylar ve eitli meslek kurulularnn otellerde dzenledikleri balolar, bu dnemde kentsel elence yaamna katlmtr. 

3.4. 1970-1980 Dnemi  
1970li yllara kadar Ulus alt gelir gruplarnn, Yeniehir st gelir gruplarnn tercih ettikleri elence merkezi olmulardr. 70li yllarla, Kzlayn kentsel hizmetlerin younlat ikinci bir merkezi i alanna dnmyle [27] birlikte Kavakldere-ankaya aksnda da elence mekanlar yer almaya balamtr. 
1970lerle teknolojik gelimelerle sinema ve daha sonra televizyon, elence yaamnda odak olmutur. Televizyon misafirlii ve kat oyunlar ile elence tekrar konutlara tanmtr. Televizyon zaman ve mekan engellerini krm ve annda iletiim aracolarak popler kltr yaygnlatrmtr [28]. Bu kltrn dier etkinlikleri ve (bowling salonlar gibi) mekanlarda Ankarada yerini almtr. Ayndnemde, kitle iletiim aralar, elence mekanlarnn yer seiminde nemli gelimeleri de ynlendirmitir. Toplu konut retimi gibi farkllaan yaplama tercihleri ve kentsel politikalar, sermayelerin bir araya gelerek byk yap birimlerini sunmasna olanak vermitir. Bylece, konut alanlarnda kentsel hizmet ve alanlar planlanmaya balanm ve eitli elence mekanlarn iinde barndran konut alanlarretilmitir. Ankara Metropoliten Alan Nazm Planlama Brosu Dneminde (1969-83) Ankarann gney ynndeki ankaya ile Ayranc yerlemeleri arasndaki gecekondu alannda gerekletirilen Portakal iei Vadisi Projesinde, sosyal donatalanlaryla birlikte - lokantalar, eitli oyun alanlar, sinema, tiyatro ve bilardo salonlar gibi- elence mekanlar da planlanmtr. Ayn dnemde kendi elence mekanlarna sahip OR-AN, Mesa Siteleri gibi yerlemeler olumaya balamtr. Sonralar, bu ynlenme ile Batkent, ayyolu, Eryaman gibi 
N. Gltekin ve D. Onsekiz 
elence mekanlarnda ieren pek ok toplu konut alannn projesi yaplmtr [29]. 
Kent merkezinin gneye geliimi ile elence mekanlar da alt merkez olarak gelien Tunal Hilmi Caddesi ve yakn evresine yaylrken, merkezde yer alan imerkezleri ve kamu kurulularnn merkez dna tanmasyla, Bahelievler-7.Cadde ticaret ve elence merkezine dnmtr. Bu dnemde alt gelir grubu Ulustaki, orta gelir grubu Kzlaydaki (ekil 4) elence mekanlarn tercih etmilerdir. 

ekil 4. Kzlay/ Sakarya Caddesinde Elence ve Mekanlar Ekim.2004 
Bu dnemde, Kavakldere-ankaya aksndaki dans edilebilen lokanta, bar ve gece klplerini varsllarn, parklar ve sinemalar ise ekonomik ve sosyal dzeye bal olmadan her kesimin tercih ettii elence mekanlar olmulardr. Dolaysyla 1970-1980 dneminde Ankarada elence mekanlar eitli fonksiyonlara sahip bu hareketli ve canl alt merkezlerde younlamtr. 

3.5. 1980 Sonras Dnem 
1980 sonrasnda, popler kltr bir kitle kltr haline dnmekte ve elencenin lei, dnya zerinde standartlama veya ok kltrllk eilimine girmitir. Bu eilim -video, elektronik oyun aletleri vb.- teknolojik gelimenin elence alanndaki youn kullanm ile desteklenmitir. Elence mekanlar, kresellemenin nimetleri ile daha youn olarak kullanlmaya balanmtr [30]. Dolaysyla teknolojik olanaklarla biimlenen elence merkezleri, byk 
N. Gltekin ve D. Onsekiz 
alan kullanm gerektiren yaplama biimi ile kent merkezini terk edip, kentin u noktalarnda yer seerek (Bilkent Sport Center ve Al-veri Merkezi, Glba Aqua-Park, Yenikent Harikalar Diyar gibi) kentsel gelimeyi de ynlendirmitir. 
1980 sonrasnda (Sevda,Cenap Mzik Vakf vb.) sanat vakflarnn kurulmas, 1988den bugne yaplan Ankara Film Festivali gibi devlet himayesiyle dzenlenen festivaller, son yllarda alan kitap fuarlar, kltr etkinlikleri olarak Ankarann kltr ve elence hayatndaki yeni gelimelerdir [31].  

3.5.1. Kreselleme ve teknolojik ilerlemenin etkileriyle deien elence anlay ve mekanlar
1990lardan balayarak, sermayenin kresel lekteki etkinlii ve biliim teknolojilerinin geliimiyle kentsel mekanda yaanan deiimler, elence mekanlarnda iletiim ve ulam alarnn kullanmlarna olanak tanmtr. Bu alarn yaygnlamas ve elencenin sanal ortamlarda sregelmesi, ok kltrl elence biimleriyle birlikte bireysel olarak elenmeyi ynlendirirken, bu ortamlara uygun zel mekanlar da gerektirmitir. zellikle elektronik alanndaki gelimelerle dev ekranl ve zel kanalltelevizyonlarn bulunduu ak ve kapal mekanlar, farkl amalarla retilmi olsalar da elenceye ynelik kullanmlar daha youn olmutur [32]. Bylece, ileri teknoloji ile donatlm (internet kafe, elektronik oyun merkezleri vb) elence mekanlar, nceleri kent merkezlerinde sonralarKarum, Atakule, 5M Migros gibi byk al-veri merkezlerinde yer almaya balamtr. 
Ankarada 1980li yllarla gelien bu yeni elence yaamna, st ve orta-st gelir grubu katlabilmitir. Alt gelir grubu ise -hemehrilik, akrabalk, cemaat mensubu olma gibi- farkl kimlikleriyle oluturduklarrgtlenmelerle, elence yaamlarn geleneksel biimlerle srdrmler. Ayrca, kamu destei ile dzenlenen bayram ve ylba gibi genel kutlamalarda Kzlay Meydan, Ata-park gibi ak alanlar, -dev ekranl yanslarn ekiciliiyle- alt gelir grubunun elence merkezi olmutur. 
Ankara Kentinde Elence Mekanlarnn Oluumu ve Yer Seimi 
1990l yllarla, tketim biiminde yaanan deimelerle, yeni toplumsal rgtlenmelerle birlikte retim ve uzmanlk alanlar ve i merkezleri kentte yer almaya balamtr [33]. zellikle 1980 ncesinde alma hayatnda pay az olan kadnlar, 1980 sonrasnda ev dnda da youn olarak almaya balamlardr. Yaygnlaan bu oluumda, st dzey ynetici veya serbest meslek sahibi olan evliler ve aileleri, sosyal dzeylerine uygun yaam biimi istei ile lks yaam alanlar arayna girmilerdir [34]. Bu yaamn habercisi olan Bilkent Konutlar gibi- konut alanlar, -Fitness Centerda dzenlenen Japon, Meksika Geceleri gibi) elence destekli spor merkezleri, sinema, lokanta ve gece kulpleri ile kendine yeterli olmaktadr. 
Byk alverimerkezleri ise barndrdklar sinema ve dier elence mekanlar ile kentlilerin elenmek iin, hafta sonu kullandklar vazgeilmez mekanlardan olmutur. 1980-1990 dneminde, bu olgunun en iyi rnei olan Atakule ile birlikte, kent dnda ana ulam akslar zerinde yer almaya balayan, Real (daha sonra Armada) gibi byk alveri merkezlerinin says artmtr. Bu merkezlerde sregelen kullanm eitlilii, hareketlilik ve canllk, Karakusunlar, Mesa, Konutkent gibi kent d konut geliimini desteklemitir. 
3.5.2. Planlamann etkinlii 
1980 sonrasnda, konut retimi kurumsallamtr. 1981 tarihli 2487 sayl ve 1984 tarihli 2985 saylyasalarla desteklenen, rgtl toplu konut giriimleriyle, elence mekanlarnn sosyo-kltrel donat alan olarak, konut alanlar ierisindeki yer seiminde, kent planlama etkin olmutur. Bu dnemde Eskiehir Koridoru zerinde planlanan konut alanlarnn, 1990l yllarla Bahelievler 7. Caddenin, al-veri ve elence merkezi olmasna ivme kazandrmas, bu oluumlardaki karlkletkileimi de aklamaktadr. 
Bu dnem sonrasnda Belediyelerin planlamadaki yetkilerinin arttrlmas ve imar planlarnda elence mekanlarn nemsemeleriyle ak ve kapal elence mekanlarnn sayca artnda ve yer seiminde, planlamann etkinlii artmtr. zellikle Keirende yaplan parklar, Gksu Park, Harikalar Diyar gibi elenme ilevinin nemsendii byk ak alanlar, Belediyeler planl olarak gerekletirmitir. Ancak, yrrlkte olan 1983 tarihli 3194 saylmar Kanunu, elence mekanlarnn, sosyo-kltrel donat alanyada spor alan gibi farkl kentsel ilev alanlariersinde oluacan varsaymaktadr. Planlamann gndeminde olan mar Kanununun deiimine ilikin yasa tasarsnn, elence mekanlarnn planlanmasgerektiini, nemseyecei umut edilmektedir.  
Bu trden elence mekanlar ile birlikte, -1983 sonras Ankara Bykehir Belediyesi (ABB) Planlama dneminde alan- Yksel Caddesi ve Sakarya Caddesi Yaya Blgeleri, kafeler, barlar, internet kafeler gibi elence ve dier gndelik yaama ilikin farkl mekanlarn bir arada yer almasyla- Ankarann en gzde elence merkezlerinden olmutur. Bu blge, -sokak tiyatro ve gsterileri, elektronik elence mekanlar, halk konserleri, bar ve kafeleri vb.- eitli elence biim ve mekanlarnn ekiciyle farkl toplumsal etkinliklere de zemin oluturan kentsel bir alandr. 




4. SONU 
Sonu olarak, Tablo-1de grld gibi elence mekanlarnn oluumunda ve kentsel lekte yer seiminde belirleyici olan etkenlerin, farkldnemlerde iktidarn inisiyatifleri, toplumun kendi sosyo-kltrel, ekonomik yaps veya deiimi, gelimilik dzeyi ile mekann donanmlar veya kalite dzeyi gibi deikenlerle farkllatsylenebilir. 
Bu etkenler; 
 
ktidarn mekan zerinde hakimiyeti, 

 
Serbest ve zorunlu kltr deiimleri 

 
Yasal-ynetsel yaplanmann kentsel mekana ilikin ncelikleri, yaptrmlar ve siyasi erkin toplumu 


N. Gltekin ve D. Onsekiz 
ynlendirmede fiziksel mekan dolaysyla elence mekanlarn kullanma eilimi, 
 
Yasal-ynetsel yaplanmann kentsel mekana ilikin ncelikleri, yaptrmlar ve siyasi erkin toplumu ynlendirmede fiziksel mekan dolaysyla elence mekanlarn kullanma eilimi, 

 
Kentsel yaam biiminin deiim ve geliiminin ynlendirdii, elence mekanlarnn kullanmda farkl sosyal tabakann tercihleri, 

 
Teknolojik gelimeler, 

 
Ekonomik politikalar ve bu politikalarla gelien kentsel mekan retim/tketim mekana etkileri, 

 
Kentsel politikalar ve kent planlama kararlar ile gelime olarak tanmlanabilir. 


Yaanabilir kentsel mekanlarn yaratlmasnda, bu etkenler genelleme yaplarak deil, kente zg deikenlerle tanmlanarak deerlendirilmelidir.  


Tablo 1. Cumhuriyet dneminde Ankara Kentinde elence mekanlarnn oluum ve yer seim etkenleri 
Etkenler  1923-1930 Dnemi  1930-1950 Dnemi  1950-1970 Dnemi  1970-1980 Dnemi  1980 Sonras  
Kltrel-ToplumsalYap  Duraan sosyal yaamn modernleme ile deitirilmeye balanmas Zorunlu kltrel deiim ve adalama hareketi, iktidarn mekana hkimiyeti  Serbest kltr deiimi (Amerika ve Avrupann etkisi)  Popler kltrn yaygnlamas ile elence anlay ve mekanlarnda deiim ve eitlilik  Kitle Kltrne dnm ve kresellemenin etkisi  
Yasal-Ynetsel Yap Politikalar  Ankarann Cumhuriyet rejiminin ideolojisine uygun olarak imar edilmeye balanmas, elence mekanlarnn modern yaamn kabul edilmesinde ara olarak kullanlmas,  Kamusal mekan kullanmna ve elence ile ilgili yasalar (Devlet Tiyatrosu Kurulu Yasasgibi)  Kat Mlkiyeti Kanunu ile zemin kat ve pasajlarn elenceye almas, yeni bulvarlarda elence mekanlarnn younlamas Toplu konut  alanlarnda elence mekanlarnn da yer almas Toplu Konut alanlarnn oluumu ve Belediyelerin plan yetkilerinin arttrlmas ile eitlenen elence mekanlar 
Ekonomik Yap  Devleti-sekinlerin ve toprak sahipleri st gelir grubu da, dierlerinin alt gelir grubunda olmas ve devlet eli ile elence mekanlarnn gerekletirilmesi  st gelir grubunda Yeni Ankarallarn, alt gelir grubunda Eski Ankarallarn yer almas Alt gelir grubunun eski merkez Ulus, st gelir grubunun yeni merkez Kzlay Kavakldere aksntercih etmeleri  Elence anlaynn farkl gelir gruplarna gre farkllamas ile elence mekanlarayrm st gelir gruplarnn zel elence mekantercihleri  
TeknolojikGelimeler  Sanayi ncesi dnemin kstl teknolojik dzeyine bal elence olanaklar Sinemalarn ve Radyonun elence yaamna girmesi  Sinemalarn, Radyo ve Tiyatrolarn yaygnlamas Sinemalarn artmas ve televizyonun yaygnlamas Teknolojik elence aralargeliimi (DVD, VCD, internet vb)  
KentPlanlar  Bakentlik misyonuna uygun planl gelitirme abalar, planlamada kamulatrma ve yarma tercihleri  Lrcher (1920-32) ve Jansen Planlar (1932-57)  Uybadin-Ycel Plan (1957-69)  AMANPB Nazm mar Plan(1969-83)  ABB Plan Kararlar(1983 sonras)  


